Tarih bazen tek bir anlaşmayla yön değiştirir. 15 Haziran 2026’da ABD ile İran arasında, 107 gündür devam eden çatışmaları sona erdirmeyi amaçlayan mutabakat zaptının açıklanması da bu tür dönüm noktalarından biri olabilir. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından duyurulan uzlaşı, ABD Başkanı Donald Trump ve İranlı yetkililer tarafından da doğrulandı. Tarafların 19 Haziran’da İsviçre’nin Cenevre kentinde düzenlenecek resmi törenle anlaşmayı imzalaması bekleniyor.
Bu gelişme yalnızca bir savaşı sona erdirmiyor; aynı zamanda onlarca yıldır şekillenen bölgesel güç dengesini de sarsıyor. Çünkü savaşın ardından İran, askeri, siyasi ve ekonomik açıdan ciddi bir yıpranma yaşadı. Tahran’ın bölgedeki nüfuz alanları, vekil ağları ve caydırıcılık kapasitesi önemli ölçüde zayıfladı. Ortaya çıkan boşluk ise yeni aktörlerin önünü açıyor. Bu yeni döneme en hazırlıklı ülkelerden biri ise Türkiye olarak öne çıkıyor.
Tahran’ın Gerileyen Gücü ve Değişen Bölgesel Denge
İran’ın Orta Doğu’daki etkisi, birkaç yıllık değil onlarca yıllık bir birikimin sonucuydu. Özellikle 2003 Irak Savaşı sonrasında Tahran, bölgesel nüfuzunu istikrarlı biçimde genişletti. Irak’taki Şii milislerden Hizbullah’a, Hamas’tan Yemen’deki Husilere kadar uzanan geniş vekil ağı, İran’ın en önemli stratejik araçlarından biri haline geldi.
Ancak bu tablo son iki yılda hızla değişmeye başladı. Haziran 2025’te yaşanan ve tarihe “12 Gün Savaşı” olarak geçen İsrail-İran çatışması, Tahran açısından önemli bir kırılma noktası oldu. İran’ın nükleer ve askeri altyapısına yönelik saldırılar ile bölgedeki vekil güçlerin uğradığı kayıplar, uzun yıllardır uygulanan “ileri savunma” stratejisini ciddi biçimde sarstı.
Bugün müzakere masasına oturan İran, geçmişe kıyasla çok daha sınırlı bir hareket alanına sahip. Anlaşma kapsamında Tahran’ın nükleer silah üretmeyeceği ve edinmeyeceği yönünde taahhütlerde bulunması, uranyum zenginleştirme faaliyetlerinde kısıtlamaları kabul etmesi ve buna karşılık yaptırım muafiyetleri ile dondurulmuş fonların serbest bırakılmasını hedeflemesi, ekonomik rahatlama karşılığında stratejik tavizler verdiğine işaret ediyor.
Bu durum, İran’ın kısa vadede eski bölgesel ağırlığını yeniden kazanmasını zorlaştırırken, Orta Doğu’daki güç dağılımının da yeniden şekillenmesine zemin hazırlıyor.
Türkiye Yeni Dönemin En Güçlü Adaylarından Biri
İran’ın etkisinin gerilediği her alan, aynı zamanda yeni fırsatlar yaratıyor. Suriye’nin geleceği, Irak’taki denge, Körfez diplomasisi, enerji koridorları ve bölgesel arabuluculuk girişimleri gibi başlıklarda güçlü ve istikrarlı aktörlere ihtiyaç duyuluyor.
Türkiye son yıllarda tam da bu alanlarda etkisini artırmayı başardı. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın izlediği aktif diplomasi, hızla gelişen savunma sanayii, Suriye’de değişen dengeler, Irak ve Körfez ülkeleriyle güçlenen ilişkiler ve ABD Başkanı Donald Trump ile kurulan diyalog kanalları, Ankara’nın bölgesel konumunu önemli ölçüde güçlendirdi.
Türkiye’nin avantajı yalnızca diplomatik ilişkilerle sınırlı değil. Tarihsel bağları, coğrafi konumu ve çok yönlü dış politika kapasitesi Ankara’yı bölgesel krizlerde vazgeçilmez aktörlerden biri haline getiriyor. Nitekim 2026 verilerine göre Türkiye, askeri kapasite sıralamasında Orta Doğu’nun en güçlü ülkesi konumunda bulunuyor. Türkiye’yi İsrail ve İran takip ediyor.
Enerji jeopolitiği açısından da tablo Ankara’nın lehine gelişiyor. Savaş süresince Hürmüz Boğazı’nda yaşanan riskler, küresel enerji piyasalarında ciddi dalgalanmalara yol açarken alternatif güzergâhların stratejik önemini artırdı. Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı, Orta Koridor ve Türk Boğazları üzerinden geçen enerji ve ticaret hatları bu süreçte daha da değer kazandı. Dünya enerji arzının önemli bir bölümünün geçtiği bu güzergâhlar, Türkiye’nin uluslararası sistemdeki pazarlık gücünü artıran önemli unsurlar arasında yer alıyor.
Ancak ortaya çıkan tablo yalnızca fırsatlardan ibaret değil. İran’ın zayıflamasıyla oluşan boşluk üzerinde hak iddia eden tek ülke Türkiye değil. Son yıllarda İsrail’in de bölgesel nüfuzunu genişletmeye çalıştığı görülüyor. Bu durum Ankara ile Tel Aviv arasındaki rekabeti daha görünür hale getiriyor.
Özellikle Suriye’nin geleceği, Gazze savaşı, Doğu Akdeniz enerji projeleri ve bölgesel güvenlik mimarisi gibi başlıklar, iki ülke arasındaki görüş ayrılıklarını derinleştiriyor. İsrail’in Suriye’de izlediği politika Ankara tarafından giderek daha fazla bir güvenlik sorunu olarak görülürken, Türkiye de artan askeri ve diplomatik kapasitesiyle bölgesel denklemde daha iddialı bir konum elde ediyor.
Önümüzdeki dönemde bu rekabetin Suriye’den Doğu Akdeniz’e, Gazze’den Lübnan’a kadar uzanan geniş bir coğrafyada etkili olması bekleniyor. Dolayısıyla İran’ın gerilemesiyle açılan boşluğu kimin dolduracağı sorusu, yalnızca Türkiye’nin yükselişiyle değil, aynı zamanda Türkiye ile İsrail arasındaki güç mücadelesinin nasıl şekilleneceğiyle de yakından bağlantılı olacak.
Kesin olan şu ki Orta Doğu’da taşlar yeniden diziliyor ve Türkiye bu yeni oyunun artık kenarında değil, tam merkezinde yer alıyor.
