Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in on yıl aradan sonra Mısır’a yaptığı ziyaret, sıradan bir diplomatik temas değil. Bu, aynı zamanda Şi’nin 2022’den beri Orta Doğu’ya gerçekleştirdiği ilk ziyaret. Zamanlaması ise tesadüf sayılamayacak kadar önemli.
ABD, İsrail’le birlikte yürüttüğü İran savaşı aracılığıyla Orta Doğu’daki askerî üstünlüğünü yeniden tesis etmeye çalışıyor. Washington’ın amacı yalnızca İran’ı zayıflatmak değil; Körfez ülkelerinden Doğu Akdeniz’e uzanan güvenlik düzeninin merkezinde hâlâ kendisinin bulunduğunu göstermek. Çin ise tam bu sırada, ABD’nin en önemli bölgesel ortaklarından biri olan Mısır üzerinden yeniden sahneye çıkıyor.
Pekin, 2023’te Suudi Arabistan ile İran arasındaki diplomatik ilişkilerin yeniden kurulmasına aracılık ederek önemli bir başarı kazanmıştı. Bu anlaşma, Çin’in Orta Doğu’da yalnızca petrol satın alan ve yatırım yapan bir ülke olmadığını, siyasi arabulucu rolü de üstlenebileceğini gösteriyordu.
Ancak Gazze savaşı, Lübnan’daki çatışmalar ve ardından İran savaşının başlaması, Çin’in kurmaya çalıştığı dengenin sınırlarını ortaya çıkardı. Pekin çatışmaların önüne geçemedi, İran’ı koruyamadı ve bölgedeki askerî gelişmeler üzerinde belirleyici olamadı. Çünkü Çin’in ekonomik nüfuzu büyüse de ABD’nin bölgedeki üslerine, ittifaklarına ve operasyon kapasitesine denk bir askerî gücü bulunmuyor.
İran savaşı bu bakımdan örtülü bir ABD–Çin mücadelesi olarak da okunabilir. İran, Çin’in başlıca enerji ortaklarından biri. Çin, İran petrolünün yüzde 80’inden fazlasını satın alırken Washington’ın Tahran’ı askerî ve ekonomik açıdan kuşatması, dolaylı olarak Pekin’in enerji güvenliğini ve Kuşak ve Yol güzergâhlarını da hedef alıyor. Bu nedenle Çin, İran’ın zayıflatılmasını yalnızca bölgesel bir gelişme olarak görmüyor.
Mısır Tercihi Tesadüf Değil
Mısır, Çin’in Orta Doğu’ya yeniden açılabileceği en stratejik kapılardan biri. Süveyş Kanalı’nı kontrol ediyor, Arap dünyası ile Afrika’nın kesişme noktasında bulunuyor ve aynı zamanda ABD’den yılda yaklaşık 1,3 milyar dolar askerî yardım alıyor. Dolayısıyla Pekin’in Kahire ile ilişkilerini derinleştirmesi, Washington’ın geleneksel nüfuz alanında kendisine yeni bir alan açması anlamına geliyor.
Ziyaret sırasında Şi, bölge ülkelerinin “kendi kaderlerinin efendisi” olması gerektiğini söyledi ve dış müdahalelere dayanmayan yeni bir Orta Doğu güvenlik mimarisi önerdi. Çin ile Mısır; güvenlik, terörle mücadele, yarı iletkenler, veri merkezleri, kritik mineraller ve yerel para birimleriyle ticaret alanlarında iş birliğini geliştirme kararı aldı. Çin ve Mısır’ın kısa süre önce ortak hava tatbikatı düzenlemesi ise ilişkilerin artık yalnızca ekonomiyle sınırlı olmadığını gösteriyor.
Çin’in Mısır’daki yatırımlarının 10 milyar doları aşması ve Süveyş Kanalı Ekonomik Bölgesi’ndeki güçlü varlığı, bu stratejinin ekonomik temelini oluşturuyor. Pekin, Amerikan askerî üstünlüğüne aynı yöntemle karşılık vermiyor; limanlar, üretim merkezleri, teknoloji, enerji ve finans üzerinden uzun vadeli bir nüfuz alanı kuruyor.
Şi’nin Kahire ziyaretinin asıl gösterdiği şu: Pekin, İran savaşının ardından kurulacak Orta Doğu düzenini Washington ve İsrail’e bırakmaya niyetli değil. Mısır ise Çin’in bu yeni hamlesinin başlangıç noktası olabilir.
